του Χ.Τόμπρα Περιοδικό RAM
Ζητώ συγνώμη που πήρα την άδεια του κου Τόμπρα αλλά νομίζω ότι αρθρο είναι αρκετά σημαντικό. Αν επιθυμεί ο κος Τόμπρας ή ο Όμιλος Λαμπράκη να αφαιρεθεί το άρθρο ας μου ζητήσει και θα γίνει άμεσα.
ΜΕ ΤΙΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ του ηλεκτρικού να συνεχίζονται ακόμα και τη στιγμή που γράφονται αυτές εδώ οι γραμμές, ο τίτλος του παρόντος σημειώματος ενδέχεται να είναι ελαφρώς αποπροσανατολιστικός. Είναι ωστόσο ακριβής. 0 υπογράφων είχε πολύ πρόσφατα μια απρόσμενη και αρκετά δυσάρεστη εμπειρία. Στον υπολογιστή μου κρατάω όλα τα κείμενα, τις εικόνες και τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που πέρασαν ποτέ από τα χέρια μου. Κάθε φορά που κάνω οποιαδήποτε αλλαγή εξοπλισμού βασική μου μέριμνα είναι να διασφαλίσω ότι κάθε κομμάτι του ψηφιακού παρελθόντος μεταφέρεται χωρίς απώλειες στο καινούργιο περιβάλλον. Σπανίως συμβαίνει να χρειαστεί να ανατρέξω σε κείμενα που γράφτηκαν το 1992 ή το 1993, αλλά καμιά φορά συμβαίνει. Η έκπληξη μου ήταν μάλλον δυσάρεστη, λοιπόν, όταν αποφασίζοντας, τιε προάλλες, να ανοίξω ένα κείμενο γραμμένο το 1995, συνειδητοποίησα ότι τα ελληνικά είχαν χαθεί. Το κείμενο ήταν απροσπέλαστο. Όχι όλο: Οι λατινικοί χαρακτήρες διαβάζονταν μια χαρά, αλλά, παραδόξως, τα ελληνικά είχαν μετατραπεί σε κάτι που δεν μπορούσε να διαβαστεί, όποια αλλαγή στην κωδικοσελίδα και να επιχείρησα. Ακόμα πιο παραδόξως όμως το πρόβλημα δεν ήταν γενικό: Τα λιγοστά κομμάτια του κειμένου που ήταν γραμμένα με Courier (και όχι με Arial) δεν είχαν κανένα πρόβλημα.
ΨΗΦΙΑΚΗ ΩΡΟΛΟΠΑΚΗ ΒΟΜΒΑ. Το πρόβλημα μου δεν είναι καθόλου άγνωστο στους κύκλους εκείνους που ασχολούνται ακριβώς με αυτό τον τομέα, τη διατήρηση τηε αναγνωσιμότητας και της προσιτότητας των ψηφιακών αρχείων (ο όρος «αρχείο» χρησιμοποιείται εδώ με την κυριολεκτική του έννοια). Η δήλωση, πριν από μερικούς μήνες, της Natalie Ceeney, γενικής διευθύντριας του Εθνικού Αρχείου της Μεγάλης Βρετανίας, είναι ενδεικτική. Το πρόβλημα της προσπέλασης πεπαλαιωμένων φόρμα αρχείων είναι σαν μια ωρολογιακή βόμβα που έχει ήδη ενεργοποιηθεί. Η κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο της απώλειας ετών ολόκληρων γνώσηs και πληροφοριών, και πρέπει να λάβει τα μέτρα της σύντομα. Όπως έγραφε το BBC, από έρευνα της Βρετανικής Βιβλιοθήκης προκύπτει ότι κάθε χρόνο η Ευρωπαϊκή Ένωση χάνει το ισοδύναμο τριών δισεκατομμυρίων ευρώ εξαιτίας απώλειας δεδομένων που δεν είναι πλέον αναγνώσιμα. Το πρόβλημα της ανάγνωσης παλιών τύπων αρχείων δεν είναι ταυτόσημο με το εξίσου μείζον πρόβλημα της φθοράς ή της απαρχαίωσης του ίδιου του αποθηκευτικού μέσου. Το ζήτημα δηλαδή δεν είναι πώς θα κρατήσουμε τα δεδομένα και σε τι μέσον, αλλά το αν θα έχουμε το κατάλληλο εργαλείο για να τα διαβάσουμε. Όπως και στη δική μου περίπτωση, το πρόβλημα δεν είναι ότι θα χαθούν τα αρχεία, αλλά ότι έχει αλλάξει το λογισμικό που χρησιμοποιούμε κατά τρόπο ώστε τα αρχεία να χάνουν τη συμβατότητα τους. Το Εθνικό Αρχείο της Μεγάλης Βρετανίας έχει 580 Terabyte δεδομένων σε φόρμα αρχείων που δεν είναι πλέον διαθέσιμα εμπόριο. Προκειμένου να αποφύγει τα χειρότερα, ι γράψε πρόσφατα συμφωνία συνεργασίας με τη Βρετανική Microsoft για να βρεθεί μια λύση.
ΕΙΚΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΠΣΤΕΣ ΚΑΙ ΑΝΟΙΧΤΑ ΦΟΡΜΑ. Επί τους παρόντος, δύο είναι οι μεθοδολογίες που μπορούν να ακολουθηθούν για να παρακαμφθεί το πρόβλημα. Η πρώτη περιλαμβάνει τη χρήση εικονικών υπολογιστικών περιβαλλόντων που προσφέρουν συμβατότητα με τον απαρχαιωμένο τύπο αρχείου. Το κατεξοχήν εργαλείο για τη δουλειά αυτή, σε περιβάλλον Windows, είναι το Virtual PC, το οποίο, όπως λέει και το όνομα του, επιτρέπει προσομοίωση ενός ολόκληρου υπολογιστή, με το του «σκληρό δίσκο», BIOS, λειτουργικό σύστημα και μπορείτε έτσι να φτιάξετε έναν εικονικό υπολογιστή DOS και να τρέχετε το Volkswriter ή το WordPerfect όποιο άλλο πρόγραμμα χρησιμοποιούσατε τότε, θεωρητικά χωρίς πρόβλημα. Προϋποτίθεται βέβαια να έχετε ακόμα τα προγράμματα αυτά στην κατοχή σας, αλλά εδώ κατά πάσα πιθανότητα μπορεί να σας βοηθήσει και και το Internet. Η άλλη μέθοδος, αυτή που προωθείται από τη Μicrosoft για την αποφυγή προβλημάτων στο μέλλον, είναι η υιοθέτηση κάποιου κοινώς αποδεκτού στάνταρτ αποθήκευσης δεδομένων, και η διασφάλιση ότι όλοι συμμορφώνονται με αυτό. Η Microsoft προτείνει το Open ΧML – προσελκύοντας τα πυρά όλων όσοι προωθούσαν ανέκαθεν την υιοθέτηση ανοιχτών φορμά αρχείων, σε πείσμα της Microsoft, και έχουν ήδη δημιουργήσει το Open Document Format. Όπως χαρακτηριστικά σχολίαζε εκπρόσωπος της Free Software Foundation, αν η Microsoft είχε υιοθετήσει κάποιο ανοιχτό φορμά όταν ξεκίνησε να φτιάχνει επεξεργαστές κειμένου και λογιστικά φύλλα σήμερα δεν θα είχαμε πρόβλημα. Αυτό βέβαια αδικεί ελαφρώς την εταιρεία. Το μοντέλο των ιδιόκτητων φορμάτ ήταν ένα μοντέλο το οποίο, όταν η βιομηχανία λογισμικού για προσωπικούς υπολογιστές έκανε τα πρώτα της βήματα, είχε σαφέστατο επιχειρηματικό νόημα. Οι εποχές σήμερα έχουν αλλάξει, αλλά δεν είναι σωστό να κατηγορούμε επιλογές του παρελθόντος βασιζόμενοι σε δεδομένα που τότε δεν ήταν διαθέσιμα.
Όπως και να έχει, το πρόβλημα είναι υπαρκτό και ανάγκη να λυθεί είναι πλέον επιτακτική. Και μη νομίζετε περιορίζεται στα αρχεία κειμένου και στα λογιστικά φύλλα. Δοκιμάστε να διαβάσετε κάποιο αρχείο *.avi ηλικίας άνω των έξι, επτά ετών, και το πιθανότερο είναι ότι δεν θα έχετε πια τον codec που χρειάζεται. Με τη διάδοση των ψηφιακών φωτογραφικών μηχανών και του ψηφιακού βίντεο, η έκπληξη που μας περιμένει, αν δεν λάβουμε τα μέτρα μας, δεν θα είναι πολύ ευχάριστη.
Πρόσφατα σχόλια